Podział majątku wspólnego jest jednym z najczęstszych i najbardziej konfliktowych etapów po ustaniu małżeństwa lub wspólności majątkowej. Warto znać podstawowe zasady, które regulują ten proces, aby uniknąć nieporozumień i kosztownych błędów.
Czym jest majątek wspólny małżonków?
Z chwilą zawarcia małżeństwa – o ile małżonkowie nie postanowią inaczej – powstaje między nimi ustawowa wspólność majątkowa. Obejmuje ona co do zasady przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania małżeństwa przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.
Podstawową zasadą wynikającą z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest równość udziałów małżonków w majątku wspólnym.
Czy udziały zawsze są równe?
Nie zawsze. W wyjątkowych sytuacjach możliwe jest ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym. Wymaga to jednak wykazania tzw. ważnych powodów oraz tego, że jeden z małżonków w sposób rażący i uporczywy nie przyczyniał się do powstania lub powiększania majątku – mimo posiadanych możliwości.
Sama różnica w zarobkach czy większy wkład finansowy jednego z małżonków nie jest wystarczająca. Każda sprawa oceniana jest indywidualnie, z uwzględnieniem całokształtu okoliczności rodzinnych i majątkowych.
Kiedy można dokonać podziału majątku?
Wspólność majątkowa ustaje m.in. na skutek:
- rozwodu,
- śmierci jednego z małżonków,
- ustanowienia rozdzielności majątkowej (umownie lub przez sąd).
Po jej ustaniu możliwy jest podział majątku wspólnego.
Formy podziału majątku wspólnego
Podział majątku może nastąpić:
- w drodze umowy (najczęściej w formie aktu notarialnego),
- w wyroku rozwodowym – tylko wyjątkowo, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki,
- w odrębnym postępowaniu sądowym w trybie nieprocesowym (najczęstsza forma).
Co do zasady przedmiotem podziału powinien być cały majątek wspólny. Jedynie z ważnych powodów możliwe jest ograniczenie podziału do jego części.
Sposoby podziału majątku
Prawo przewiduje trzy podstawowe sposoby wyjścia ze wspólności majątkowej:
- Podział fizyczny majątku
Polega na przyznaniu poszczególnych składników majątku każdemu z małżonków. Jest to rozwiązanie preferowane, o ile jest możliwe. - Przyznanie całości majątku jednemu z małżonków
Stosowane, gdy podział fizyczny nie jest możliwy lub celowy. Wówczas sąd może zasądzić odpowiednią spłatę na rzecz drugiego małżonka. - Sprzedaż majątku i podział uzyskanej kwoty
Rozwiązanie stosowane rzadko – głównie wtedy, gdy żadna ze stron nie chce lub nie może przejąć majątku z obowiązkiem spłaty.
Nakłady i wydatki – kluczowy element podziału
Istotnym zagadnieniem przy podziale majątku są:
- nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonka,
- nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny.
Co ważne:
- sąd z urzędu rozlicza nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty,
- roszczenia z majątku osobistego na majątek wspólny wymagają wyraźnego wniosku i udowodnienia.
A co z długami?
Co do zasady przedmiotem podziału są aktywa, a nie zobowiązania. Podział długu między małżonków nie wiąże wierzyciela i nie zwalnia żadnego z nich z odpowiedzialności wobec osób trzecich – niezależnie od tego, czy podział następuje umownie czy sądownie.
Koszty postępowania
Wniosek o sądowy podział majątku wspólnego podlega opłacie:
- 1000 zł – standardowo,
- 300 zł – jeżeli strony przedłożą zgodny plan podziału.
Zachęcam również do zapoznania się z artykułami:
w których szerzej omawiam dostępne ustroje majątkowe oraz ich skutki.
- Więcej informacji dotyczących rozdzielności majątkowej znajdziesz w zakładce Sprawy rozwodowe.
- Potrzebujesz pomocy w kwestii rozdzielności majątkowej? Skontaktuj się z moją kancelarią.
